far more than art imitates life

Ότι η ζωή μιμείται την τέχνη είναι γνωστό, τουλάχιστον από την εποχή του Oscar Wilde. Είναι, όμως, γνωστό μόνο στο επίπεδο του ευφυολογήματος, της κάπως παράδοξης ατάκας που προκαλεί γέλιο, θαυμασμό και αμηχανία, ενώ πολύ λίγοι πιστεύουν, και ακόμη λιγότεροι έχουν παρατηρήσει, ότι αυτή η μίμηση συμβαίνει πραγματικά. Παρότι ο κόσμος είναι γεμάτος γεγονότα, αισθήματα και, κυρίως, πρόσωπα των οποίων η προέλευση είναι η τέχνη και των οποίων η ύπαρξη οφείλεται αποκλειστικά σε κάποιου την απονενοημένη έμπνευση, οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να συμπεριφέρονται ως εάν το σύνορο μεταξύ τέχνης και ζωής ήταν όχι απλώς διακριτό αλλά και μη προσπελάσιμο.

Πρόκειται, στην πραγματικότητα, για κάτι πολύ οξύτερο από την απλή μίμηση: η τέχνη διεισδύει στη ζωή και την καπηλεύεται. Τα πρόσωπα που κυκλοφορούν ανάμεσά μας δεν γεννήθηκαν όλα με ωδίνες και τοκετούς. Κάποια αναπήδησαν από τις σελίδες μυθιστορημάτων, από πίνακες ζωγραφικής, από λυρικά δράματα, από ποιητικές συνθέσεις, ακόμη και από προφορικές αφηγήσεις φανταστικών ιστοριών και σπαραγμάτων ονείρων. Η διαδικασία ενέχει όχι τόσο το δημιουργό, όσο τους δέκτες. Όταν ένα πρόσωπο της τέχνης εκτίθεται σε ανθρώπους που είναι ικανοί και πρόθυμοι να παρακολουθήσουν τη μορφή και τις περιπέτειές του, το πρόσωπο αυτό αρχίζει να αποκτά μία ζωή εκτός των συνόρων της τέχνης που το δημιούργησε. Στην αρχή γίνεται παρομοίωση, έπειτα μετωνυμία, έπειτα μεταφορά. Λίγο πριν καταλήξει κλισέ, ενσαρκώνεται. Και τότε περπατά ανάμεσά μας, μας μιλά, μας αγγίζει, υπάρχει.

Τα πρόσωπα που προέρχονται από την τέχνη δεν είναι φαντάσματα: δεν ανήκουν σε νεκρούς, ούτε αποτελούν πλέον αποκυήματα ανθρώπινης φαντασίας. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να τα διακρίνει κανείς από τους ανθρώπους, διότι ζουν και φέρονται με τρόπο απολύτως ανθρώπινο. Η μοναδική διαφορά είναι ότι τα πρόσωπα αυτά δεν φθείρονται όπως οι άλλοι άνθρωποι. Αλλά κανείς δεν αντιλαμβάνεται την αφθαρσία τους, διότι μετακινούνται συχνά και εγκαθίστανται σε άλλους τόπους, συνήθως κάθε δίσεκτο έτος, εγκαταλείποντας εξαίφνης όλους τους παληούς τους γνώριμους, ανθρώπινους ή ομοίους τους. Εξαιρούνται της αναγκαιότητας της μετοικεσίας τα πρόσωπα τα οποία έχουν διακριθεί στις τέχνες και τα γράμματα, κυρίως ως ζωγράφοι πορτραίτων, μυθιστοριογράφοι ή, παλαιότερα, λιμπρετίστες: αυτοί δεν μεταναστεύουν, αλλά μετενσαρκώνονται σε πρόσωπα που έχουν οι ίδιοι δημιουργήσει.

Τα πρόσωπα της τέχνης είναι ορκισμένα να κρύβουν για πάντα το μεγάλο μυστικό της καταγωγής τους, το οποίο συμπυκνώνεται σε ένα όνομα: το όνομα το οποίο είχαν όταν πρωτοδημιουργήθηκαν, για παράδειγμα Βέρθερος, August Esch, Molly Bloom ή Blanche DuBois. Αν, βέβαια, γνωρίσει κανείς ένα από αυτά τα πρόσωπα πολύ καλά, ιδιαίτερα αν συγκατοικήσει μαζί τους, κάποιες χειρονομίες, κάποιες φράσεις και, κυρίως, κάποιες αδέσποτες αναμνήσεις τις οποίες διηγούνται, είναι δυνατό να προδώσουν το αυθεντικό τους όνομα. Αλλά επειδή ζούμε σε μια εποχή πολύ ορθολογική, οποιαδήποτε υπόνοια ότι μπορεί, λόγου χάριν, να συζεί κανείς και να συνουσιάζεται με τον Αλεξέι Καραμαζώφ, γρήγορα απωθείται ως παρανοϊκή.

Εν τέλει, μετά πολλές δεκαετίες, το ίδιο το πρόσωπο της τέχνης ενδέχεται να λησμονήσει την καταγωγή και τις καταβολές του. Καταλαμβάνεται τότε από ένα παραλήρημα μεγαλείου και νομίζει πως είναι ο δημιουργός του, πως είναι πια νεκρό, βρυκόλακας, φάντασμα, αλλά παρ’ όλα αυτά φέρει όλη την ανεξήγητη ενοχή της πατροκτονίας. Και αυτοκτονεί βουτώντας μέσα σε έναν καθρέφτη.