my own garden is my own garden

Το σημερινό μου τεράστιο σεντόνι διεκδικεί δάφνες ευθύτητας και απλότητας. Αφορά αυτούς που χάνουν το χρόνο τους διαβάζοντας το ιστολόγιό μου, αν και τους ενοχλεί.

Επειδή όμως υπάρχουν και ελάχιστοι οι οποίοι τωόντι με αφορούν, το κείμενο αυτό απευθύνεται και σε αυτούς, ώστε να λυθούν κάποιες παρεξηγήσεις, να δοθούν κάποιες εξηγήσεις, και να μπορέσω να συνεχίσω ήσυχος από αύριο την εργασία μου της αποδόμησης του εαυτού μου. Διότι είναι γνωστό σε όλους, και από εμένα δηλωμένο πολλάκις, ότι ιστολογώ από εγωπάθεια και ότι είναι αληθή όσα νομίζουν ότι ως κατηγορία μου προσάπτουν κάποιοι μικρόνοες, δηλαδή ότι το ιστολόγιό μου όζει εγωμανίας.

Δεν έχω αυταπάτες: το μόνο "θέμα" περί του οποίου μπορώ εισέτι να ιστολογώ είναι εγώ. Όχι ότι δεν υπάρχουν και άλλα, πιο ενδιαφέροντα. Αλλά εγώ δεν τα γνωρίζω.

Δυστυχώς, η ευθύτητα και η απλότητα αυτού του κειμένου επιβάλλει, σε εμένα τουλάχιστον που δεν ξέρω να μιλώ με αυτόν τον τρόπο, και μία έκταση μεγαλύτερη της συνήθους, αφού στο συγκεκριμένο κείμενο υιοθετώ πρόσκαιρα, και κατά το μέτρο των περιορισμένων μου σε αυτούς τους χώρους δυνατοτήτων, την ιδιόλεκτο της αγοράς, η οποία στερείται εντάσεως και μονίμως αποπειράται δια της εκτάσεως να κατακτήσει το λόγο της.

Παρά την ασυνήθιστα, ακόμη και για τα δικά μου δεδομένα, μεγάλη έκταση, θα παρακαλούσα όλους όσοι μανιωδώς περιδιαβάζουν τα κείμενά μου με την αφελή πρόθεση να δαμάσουν και να περιγελάσουν, να προσπαθήσουν να διαβάσουν τουλάχιστον το πρώτο μέρος, το οποίο τους αφορά άμεσα, και στη συνέχεια να φύγουν και να μην ξαναπατήσουν ποτέ.

Ι. Αναγνωστικός Ψυχαναγκασμός

Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί επιμένουν μερικοί να διαβάζουν αυτό το ιστολόγιο. Είτε είναι φίλοι μου είτε όχι (και ανάμεσά τους υπάρχουν και άνθρωποι που θεωρώ φίλους μου), αντιλαμβάνομαι ότι δεν τους ευχαριστεί (για να μιλήσω ευγενικά) η ανάγνωση των κειμένων μου.

Θα ήταν πολύ απλό και έντιμο να σταματήσουν να τα διαβάζουν. Ο αγαπημένος μου, ο Γ., σπανίως τα διαβάζει πια και φυσικά δεν θα μπορούσα να τον ψέξω γι’ αυτό. Δεν απαιτώ υστερικά από τους φίλους μου να παρακολουθούν αυτά που γράφω. Δεν με ενοχλεί να μη με διαβάζουν.

Θέλω να με διαβάζουν μόνο αυτοί που θέλουν να με διαβάζουν. Η ψυχαναγκαστική παρακολούθηση ενός ιστολογίου που δεν έχει τίποτα να μου πει μου φαίνεται όμοια με την προσήλωση του αργόσχολου στο οποιοδήποτε τηλεοπτικό πρόγραμμα τυχαίνει να παίζει εκείνη τη στιγμή, σε ένα σπίτι όπου οι τηλεοράσεις είναι όσες και τα δωμάτια και η ψυχωσική μοναξιά καταστρέφει την οποιαδήποτε ανάπηρη απόπειρα επικοινωνίας.

Δεν θεωρώ αντιφατικό το γεγονός πως, όπως έχω δηλώσει πολλές φορές, με ενδιαφέρει να έχω ιστοθέαση. Φυσικά με ενδιαφέρει, όποιος γράφει ιστολόγιο και ισχυρίζεται ότι δεν τον ενδιαφέρει ειναι είτε βλάκας είτε ψεύτης. Γνωρίζω επίσης και τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσα να αυξήσω την ιστοθέασή μου: επίκαιρη θεματολογία, υπεραπλουστευμένη γλώσσα, ευπεψία, συνοπτικότητα, ένταση μόνο συνθηματολογικής υφής, αμέτρητα links για να κολακεύω και των άλλων ιστολόγων την κενότητα και τη ματαιοδοξία και αναρίθμητα σχόλια δεξιά και αριστερά ώστε η διαδικτυακή μου παρουσία να είναι διαρκής και αναπόδραστη.

Δεν θα ισχυρισθώ οψίμως ότι δεν έχω μετέλθει πολλών εξ αυτών των μέσων για να προσελκύσω αναγνώστες. Εδώ και αρκετό καιρό, όμως, έχω παραδοθεί, και προγραμματικά μάλιστα δηλώνοντας αυτήν την παράδοση, σε έναν ιστολογικό τρόπο που βάσιμα πιστεύω ότι δεν είναι του συρμού. Μπορεί να αποτελεί, όπως έχω απερίφραστα δηλώσει, κενότητα, ηλιθιότητα, ερμητισμό του χειρίστου είδους, ψευδολογία, ερανισμό αμφίβολης σοφίας, ακατάσχετη φλυαρία και σπουδαιοφάνεια, αλλά αναμφίβολα δεν είναι του συρμού. Και δεν μιλώ αξιολογικά – ο συρμός μπορεί να είναι δίκαιος και καλαίσθητος, έξυπνος και σοφός, έλλογος και έναρθρος. Ή όχι. Πάντως εγώ έχω καταλήξει (διότι δεν ξεκίνησα έτσι να ιστολογώ) σε ένα ιστολόγιο διαφορετικό από τα περισσότερα. Καλό ή κακό, δεν έχει σημασία, σημασία έχει ότι αυτός εδώ είναι ο κήπος μου και ο δικός μου κήπος είναι ο δικός μου κήπος και εάν επιθυμώ τον αέναο χειμώνα, καλά να πάθω.

Εξακολουθώ να διαβάζω πολλά ιστολόγια. Δειγματοληπτικά καταρχήν, με τη βοήθεια του monitor και των linkblogs των φίλων, εξετάζω ιστολόγια που δεν είχε τύχει να προσέξω ή ιστολόγια που προσφάτως γεννήθηκαν, και, αν μου ταιριάζουν, τα προσθέτω στα αγαπημένα μου και τα επισκέπτομαι, όπως και καμιά δεκαπενταριά άλλα, καθημερινά. Αν τύχει και κατά συρροήν κάποιο από αυτά δεν μου ταιριάζει, το αφαιρώ από τα αγαπημένα μου και δεν το ξαναδιαβάζω.

Αλλά κάποιοι από εσάς συνεχίζετε να διαβάζετε και αυτά που δεν σας αρέσουν. Δεν με γουστάρετε, αλλά με επισκέπτεσθε. Και δεν έχω τη δυνατότητα να σας κλείσω την πόρτα στη μούρη όπως θα έκανε κανείς στον οποιονδήποτε απρόσκλητο και ανεπιθύμητο επισκέπτη. Δυστυχώς δεν μπορώ να επικαλεστώ άγνοια ή βλακεία. Ήξερα πάντα (αν και το απωθούσα) ότι το διαδίκτυο είναι αιματηρά δημόσιος χώρος: ένα βιβλίο πρέπει να το αγοράσεις, ένα περιοδικό το ίδιο, ένα freepress πρέπει να κάνεις τον κόπο να πας να το προμηθευτείς, εδώ, όμως, μπάτε σκύλοι αλέστε.

Πρόκειται για μία αξιοθαύμαστη σαδιστική-πρωκτική καθήλωση όλων αυτών των σκύλων που διαβάζουν αυτά που δεν γουστάρουν. Ένα εξαιρετικό σύμπτωμα της αηδίας ενώπιον του δημιουργήματος και της ικανοποίησης ενώπιον της δημιουργίας, η καθήλωση του abject, η εμμονική θέαση του πτώματος που οδηγεί αναπόδραστα στην ουδένωση του λόγου.

Αλλά παρασύρομαι πάλι – για να μιλήσω απλά, αυτό που θέλω να πω είναι πως μένω εμβρόντητος ενώπιον της απόλαυσης του περιττώματος την οποία βιώνουν οι σκύλοι που αλέθουν. Αντιμέτωποι με το περίττωμα που ενσωματώνεται στα ιστολογήματά μου, θα περίμενε κανείς ότι θα αηδιάσουν και θα τρέξουν μακριά. Αντ' αυτού, μένουν, διαβάζουν, εισπράττουν τη θέα και την οσμή, και ο τρόμος τους δεν επαρκεί για να τους διώξει μακριά, αλλά επιστρέφουν κοπρολαγνικά και καταγράφουν, στις μεταξύ τους κουβέντες, με εμμονή την κόπρο.

Δεν θα παίξω, βεβαίως, τον δικτάτορα των επιθυμιών τους. Ἔγω δὲ κήν' ὄττω τις ἔραται. Άλλωστε, κατά έναν εντελώς ναρκισσιστικό, αν και προσυμβολικό τρόπο, απολαμβάνω το βλέμμα τους. Με διασκεδάζει ο ψυχαναγκασμός τους. Αλλά δεν τον επιθυμώ. Ας κουβεντιάζουν με τους ομοίους τους, λοιπόν, και ας επενδύουν την σκοποφιλία τους σε πιο ευμενείς λόγους.

ΙΙ. Ψευδοεπικριτικός Φασισμός

Ίσως κάποια νομιμοποίηση να φαίνεται να παρέχουν τα παραπάνω στον ψόγο ότι δεν δέχομαι την κριτική και την επίκριση, παρά μόνο την κατάφαση και το θαυμασμό. Αλλά το γεγονός ότι θεωρώ φυσικό όταν κανείς ενοχλείται από την ακατάσχετη εγωπάθεια και τον υποκριτικό ερμητισμό ενός ιστολογίου να μην επιμένει να το διαβάζει καθημερινά δεν σημαίνει ότι αναιρώ τη δυνατότητα της κριτικής και της επίκρισης.

Επικρίσεις έχω δεχθεί πολλές. Και τις έχω δεχθεί άλλοτε με χαμόγελο, άλλοτε με ατάραχη ψυχραιμία και, πολύ σπανιότερα, με περίσκεψη.

Το χαμόγελο, και ενίοτε το ηχηρό γέλιο, μου προκαλούν οι αγράμματες, οι ηλίθιες επικρίσεις: αυτές που δεν αφορούν τίποτα από όσα έχω γράψει, που δεν αναφέρονται σε τίποτα από όσα έχω γράψει, αλλά απλώς επικρίνουν γενικώς! Μερικές φορές φτάνουν σε άκρα ενδιαφέροντα, αν και χυδαία, όταν, για παράδειγμα, επιδεικνύουν, με την ίδια ακριβώς εγωπάθεια που μου προσάπτουν, ακόμη και αδυναμία να παραθέσουν αυτούσιο αυτό το οποίο υποτίθεται ότι επικρίνουν. Θα φανταζόταν κανείς ότι είναι απλό δια της μεθόδου copy-paste να παραθέσουν τα λόγια μου και να τα σχολιάσουν. Επιλέγουν όμως, με διαφανή κίνητρα, να παραφράζουν ψευδόμενοι κατάφωρα, εντός εισαγωγικών ή με κυρτά στοιχεία ώστε να εξαπατούν ότι εγώ έγραψα αυτά τα οποία οι ίδιοι συνέθεσαν ως λόγους μου, με μόνο σκοπό να επικρίνουν ή να υβρίσουν, αφού το μόνο εύκολο για τους μακάριους είναι να κατασκευάσουν αυτό το οποίο θέλουν να βρίσουν και να επικρίνουν. Ενώ τους είναι πλήρως αδύνατο να αναμετρηθούν και να επικρίνουν. Για αυτό και αυτού του είδους οι "κριτικές" και οι επικρίσεις δεν έχουν ποτέ κανένα συγκεκριμένο αντικείμενο: γενικόλογες, υπαινικτικές, σαρωτικές, εν τέλει δεν αποτελούν κριτική, αλλά απλώς ξερατά, κραυγές ανάρθρων εν αναρθρία.

Με ατάραχη ψυχραιμία αντιμετωπίζω τα σφάλματα. Όταν κάποιος απλώς κρίνει λάθος. Παρερμηνεύει, παραναγνωρίζει, λανθάνει και αποφαίνεται. Δεν αισθάνομαι τότε ότι πρέπει να κάνω ή να πω τίποτε. Έχω τη βεβαιότητα πως αυτοί που γνωρίζουν γράμματα μπορούν απλώς να διαβάσουν τον κρίνοντα και τον κρινόμενο και να αποφανθούν επίσης. Όσο για αυτούς που δεν γνωρίζουν γράμματα, δεν με αφορούν. Στο κάτω κάτω ιστολογώ με λέξεις, επομένως περιμένω ότι το ελάχιστο προσόν που θα πρέπει κάποιος να διαθέτει για να προσεγγίσει, αν γουστάρει, το ιστολόγιό μου, είναι να μπορεί να συλλαβίσει.

Τέλος, με περίσκεψη αντιμετωπίζω αυτούς που φαίνεται ότι γνωρίζουν γράμματα, τόσο τους επικριτικούς όσο και τους "εποικοδομητικούς", δηλαδή τους κολακευτικούς. Μιλώντας για τους τελευταίους, προφανώς είμαι πάντα ευγενικός μαζί τους. Όσο και αν ενοχλεί την προβληματική ηθική κάποιων, δεν μπορώ να μου λέει κάποιος "μου αρέσεις" και να του απαντώ "άει στο διάβολο". Εξάλλου μου αρέσει, όπως σε όλους φαντάζομαι, να με κολακεύουν. Εν συνεχεία, ιδιαίτερα αν πρόκειται για ανθρώπους που πρώτη φορά με σχολιάζουν, αν δεν είμαι σε φάση χαμηλής αυτοεκτίμησης, με ζώνουνε τα φίδια. Σχολαστικά αναλύω τί μπορεί να κρύβεται πίσω από τις λέξεις τους, ποια κίνητρα φοβερά υπαγορεύουν αυτήν την κολακεία, και ούτω καθεξής. Παρανοϊκή βεβαίως η αντίδραση, αλλά τουλάχιστον με κάνει λίγο επιφυλακτικό, άρα πιο σκεπτικό, και αυτό μου αρέσει.

Έχουν υπάρξει σαφώς αξιόλογες περιπτώσεις κριτικών και επικρίσεων που έχουν δίκηο, κάποιες δημόσιες, κάποιες ιδιωτικές μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας. Και εφόσον η κριτική είναι συγκεκριμένη και εγγράματη, την ακούω. Θα ήθελα να πω "την λαμβάνω υπόψη", αλλά δυστυχώς αυτό δεν είναι πάντα ακριβές. Το ακριβές είναι πως προσπαθώ να τη λάβω υπόψη και πού και πού τα καταφέρνω να μην υποκύπτω στα επισημανθέντα αμαρτήματα εκ νέου. Εξίσου ακριβές, αν όχι περισσότερο, είναι ότι απολαμβάνω ιδιαίτερα αυτές τις επικριτικές παρατηρήσεις, καθώς πάντα ήμουν θιασώτης του ξεμπροστιάσματος και ένας έξυπνος αναγνώστης μου προκαλεί πολύ περισσότερη ανάταση παρά εκατό βλάκες.

Δυστυχώς όμως αυτές οι κριτικές είναι σπανιότατες, ενώ βρίθει το διαδίκτυο φτηνών και ηλιθίων δήθεν κριτικών, οι οποίες δεν είναι παρά βαρύγδουπες κατινιές, συνήθως υπαγορευμένες από προσωπικά συμπλέγματα. Ο ένας με βρίζει φασίστα επειδή στο ιστολόγιό μου λέω τη γνώμη μου (!), ο άλλος υπονοεί ότι έχω προσωπικά μαζί του ή με τους φίλους του (αν και δεν γνωριζόμαστε), ο άλλος βαυκαλίζεται ότι "τού" αγορεύω, λες και πήγα στο σπίτι του και του είπα τί να πει και τί να κάνει, ο άλλος χαϊδεύει την άγνοια των οπαδών του και όλοι μαζί βγάζουν σαν λαμπιροτατιάνες τη γλώσσα σε ό,τι δεν ανταποκρίνεται στην αγοραία αισθητική τους και τη στοιχειώδη παιδεία τους.

Μα δεν σας ζήτησα να με διαβάζετε, κύριοι. Ούτε σας ανάγκασα να πληροφορηθείτε τις απόψεις μου ερχόμενος στα δικά σας ιστολόγια να σχολιάσω. Δεν πήγα σε ξένα σπίτια να κοπρίσω. Τις απόψεις μου τις εκθέτω μόνο εδώ και, σπανιότατα, σπανιότερα από όλους σας, στα ιστολόγια των ιστολόγων που εκτιμώ και με εκτιμούν και στα οποία επομένως ξέρω ότι είμαι ευπρόσδεκτος.

Τις απόψεις μου περί του φασισμού, και μάλιστα περί του υφέρποντος φασισμού των ιστολόγων που με ευκολία αποκαλούν φασιστική την αντίθετη άποψη, τις έχω εκθέσει και εξακολουθούν πάντα να είναι ίδιες. Δεν έχω σχετικά να προσθέσω τίποτα, έχω όμως να θέσω ένα ακόμη διευκρινιστικό ερώτημα προς ώτα ακουόντων: Είναι ή όχι φασιστική η απαίτηση να γράφει κανείς αυτά που θέλω εγώ με τον τρόπο που θέλω εγώ στο ύφος που εγώ εγκρίνω; Είναι η όχι φασιστική η με συνοπτικές διαδικασίες καταδίκη και διακωμώδηση του διαφορετικού;

Σπεύδουμε, φυσικά, οι περισσότεροι να αυτοδηλωθούμε αντιφασίστες και να πούμε ότι δεχόμαστε και ανεχόμαστε τους μαύρους, τους ομοφυλόφιλους, τους Αλβανούς, τα άτομα με αναπηρίες, αλλά η διαφορετικότητα δεν είναι μόνο θέμα φυλής, ράτσας, θρησκείας, σεξουαλικής προτίμησης. Είναι επίσης και θέμα κουλτούρας, και θέμα ύφους και θέμα γραφής. Με τρόμο διαπιστώνω, λοιπόν, ότι το παρόν ιστολόγιο έχει άθελά του θέσει σε δοκιμασία την ανεκτικότητα των υποτιθέμενων αντιφασιστών και στην δοκιμασία αυτή έχουν αποτύχει. Η αποτυχία δεν συνίσταται στην αντίρρηση. Και εγώ, όπως είναι γνωστό σε όσους με διαβάζουν (και σε αυτούς μόνο, διότι μόνο εδώ εκφράζεται), έχω σοβαρές αντιρρήσεις, αισθητικής αλλά και ιδεολογικής φύσεως, για κάποια ιστολόγια. Αλλά δεν τα λοιδωρώ, ούτε ζητώ να σωπάσουν. Λέω απλώς και ευθαρσώς τη γνώμη μου, και την υποστηρίζω όσο μπορώ. Όταν ασκώ κριτική δεν υπονοώ, δεν υπαινίσσομαι, δεν χασκογελώ. Μιλώ. Ας συνεχίσουν, λέω, αλλά εγώ δεν θα τα διαβάζω. Αυτό δεν είναι φασισμός, είναι δικαίωμά μου.

ΙΙΙ. Κίβδηλη Επικοινωνία

Και περνώ στο ακανθώδες ζήτημα της επικοινωνίας, όπου πράγματι οι απόψεις μου, όπως έχουν εκφραστεί ως σήμερα, φαντάζουν αντιφατικές ή και ηλίθιες. Mea culpa, διότι δεν προσδιόρισα ποτέ ούτε από ποια σκοπιά βλέπω τα πράγματα, ούτε τί εννοώ όταν λέω "επικοινωνία". 'Ισως αυτή η δυσαρθρία μου σχετικά με την επικοινωνία να αποκαλύπτει και κάτι σημαντικό για την ουσία της (γλωσσικής) επικοινωνίας, ίσως να εμφαίνεται εδώ η εγγενής δυσκολία της, αλλά και η πάνδημη επίφασή της. Ευτυχώς, όμως, η εύστοχα φαρμακερή χρήση ενός ωστόσο από τον old boy και ένα ευφυέστατο σχόλιο της Ροδιάς μου δίνουν τον τρόπο να εκφράσω λίγο πιο επιτυχώς, ελπίζω, αυτό που θέλω να πω.

Καταρχήν, η δική μου γραφή, τις περισσότερες φορές, δεν αποτελεί επικοινωνιακή χρήση της γλώσσας. Αυτό το έχουν δηλώσει πολλάκις, με δικά τους λόγια, όσοι δεν γουστάρουν το ιστολόγιό μου και έχουν δίκηο. (Εδώ δεν αντιστέκομαι στον πειρασμό να παραθέσω το στίχο του ποιητή και ο νοών νοείτω: Τάχατες μᾶς ἐκμηδένισε μὲ τὸ «κατέγνων» του, ὁ γελοιωδέστατος).

Η επικοινωνιακή χρήση της γλώσσας ενέχει ένα δούναι και λαβείν το οποίο αποστρέφομαι, διότι, παρά τη φαινομενική αντίφαση, φυλακίζει την επικοινωνία. Εννοώ ότι η επικοινωνία ως "διάλογος κωφών σε αναλογικό (πραγματικό) επίπεδο", που λέει και η Ροδιά, είναι τόσο απογυμνωμένη ώστε καταντά επιφανειακή, δηλαδή κίβδηλη. Σαν ένα παιχνίδι τέννις χωρίς εκπλήξεις και εξάρσεις, και χωρίς νίκες και ήττες: το μπαλάκι περνά από τον ένα παίκτη στον άλλο και πάλι πίσω χωρίς να συμβαίνει τίποτα άλλο παρά ένα διαρκές ανόητο σου-ξου-μου-ξου.

Σέβομαι, βεβαίως, στο βαθμό που είμαι υποχρεωμένος για λόγους επιβίωσης, τη σύμβαση αυτού του είδους της επικοινωνίας στην καθημερινή μου ζωή, αλλά αυτό δεν με υποχρεώνει να την καθαγιάσω και στη γραφή μου. Το στοίχημα της γραφής δεν είναι να επικοινωνήσει, είναι να παρασύρει και να εγκολπωθεί, στην τελική ανάλυση να αγαπηθεί. Όποια επικοινωνία συμβαίνει είναι παράπλευρη και παρεπόμενη.

Δεν βρίσκω γιατί θα έπρεπε να ιστολογώ σαν να μιλούσα σε μία συνάδελφο στη δουλειά ή σε έναν πωλητή σε ένα κατάστημα. Θα προτιμούσα να μην ιστολογώ καθόλου. Και πράγματι, δεν θα ιστολογούσα αν την ιστολογική δραστηριότητα την προσελάμβανα σαν κάτι τόσο γραμμικό. Η προσωπική μου αντίληψη του ιστολογείν σχετίζεται με την αντίληψή μου περί της γραφής γενικότερα (και δεν εννοώ βεβαίως όταν λέω "γραφή" ούτε εμπορικά ηλεκτρονικά μηνύματα ούτε καταγραφές στα κινητά μας τηλέφωνα): προσωπικά θεωρώ αυτήν τη μονοσήμαντη εκποίηση προσβλητική για τη γραφή όπως την καταλαβαίνω εγώ και οι όμοιοί μου, οι αδερφοί μου.

Ας εξηγηθώ: η γραφή όπως την εννοώ εγώ χαρακτηρίζεται από τα εξής στοιχεία, τα οποία την αντιδιαστέλλουν από τη συμβατική επικοινωνιακότητα:

1. ομορφιά, δηλαδή ισορροπία των στοιχείων της γραφής, ρυθμός, αλληλοεπικάλυψη και αλληλοπροσδιορισμός των δομών της, αξιοποίηση των ηχητικών, τυπογραφικών, μορφολογικών και σημασιολογικών δυνατοτήτων της.
2. πολυσημία, δηλαδή εγγενής δυνατότητα διαφορετικών αναγνώσεων που υπαγορεύονται από τη θέση και τη γνώση του αναγνώστη αλλά και τον χρόνο της ανάγνωσης, έτσι ώστε το γεγονός της (όχι πια κίβδηλης) επικοινωνίας ορίζεται τόσο από το κείμενο όσο και από τον αναγνώστη, καθώς και από το χρόνο της ανάγνωσης. Σε αυτό αφορά η κυριαρχία του σημαίνοντος για την οποία έχω ξαναγράψει και για την οποία έχω λοιδωρηθεί: στην δυνατότητα ενός σημαίνοντος ανοιχτού, ενταγμένου σε μία αλυσίδα απελευθερωτική και όχι περιοριστική.
3. ιστορικότητα, δηλαδή επίγνωση και αξιοποίηση των ταξιδιών της γραφής ώς τώρα. Η ιστορικότητα είναι αυτό που αλλιώς ορίζεται ως διακειμενικότητα: το γεγονός ότι υπήρξαν και άλλοι πριν από εμάς στο κουρμπέτι, ότι δεν γράφουμε σε γλώσσα που γεννήθηκε χθες, ότι τα σημαίνοντα έχουν διανύσει (και εξακολουθούν να διανύουν) μία πορεία πριν και μετά από εμάς. Η ιστορικότητα της γραφής δεν είναι η έπαρση αλλά η ταπείνωσή της. Αυτό δεν θα πει ότι αξιώνω από τον αναγνώστη να εξιχνιάσει την καταγωγή μιας φαινομενικής ανορθογραφίας (π.χ. ἐδοῦλευε), την αναφορικότητα μιας φαινομενικής ασυνταξίας (π.χ. ich bin nicht den Mund), την αμφιθυμία μιας εικόνας (π.χ. ο χθεσινός μου Βάκχος και Βακχίνος του Caravaggio, πότε δενδρίτης πότε malato) ή τον επιθανάτιο ρόγχο ενός τίτλου (π.χ. το Io ritorno a vivere… της Τραβιάτα). Άλλωστε οι διαδρομές των σημαινόντων είναι προσωπικές, και γι αυτό λιγότερο κίβδηλα επικοινωνιακές και περισσότερο ουσιαστικά αποκαλυπτικές. Δεν αξιώνω λοιπόν οι αναγνώστες να παρακολουθούν τις προσωπικές μου αναγνωστικές και άλλες περιπέτειες, αλλά δεν μπορώ να αποφύγω το φάσμα του Lacan όταν μου έρχεται στο νου το πάθος του σημαίνοντος. Το φάσμα θα μείνει εκεί γιατί είναι πραγματικό. Ίσως το αγγίξει και κάποιος άλλος, ίσως και όχι. Ίσως, και εδώ είναι η ουσία της μη συμβατικής επικοινωνιακότητας της γραφής, ένα άλλο φάσμα προκύψει στο συνειδησιακό παρόν του αναγνώστη, όχι εξαιτίας του κειμένου μου, ούτε παρά το κείμενό μου, αλλά εξ αφορμής του κειμένου μου.

Επομένως, η γραφή όπως την εννοώ εγώ λειτουργεί ως σύνολο προσδιορισμένο από τη γλώσσα της, τις άλλες γραφές, πρότερες και σύγχρονες, και τα βιόμματα όχι μόνο του γράφοντος αλλά και του αναγνώστη. Η επικοινωνία, επομένως, την οποία πραγματώνει η γραφή είναι βαθύτερη και βαρύτερη από τις κουβεντούλες των ιστολογικών σχολίων.

Παρ' όλα αυτά, τόσο στο παρόν ιστολόγιο, όσο και στα ιστολόγια που εκτιμώ, αρθρώνεται συχνά ένας καίριος λόγος στο χώρο των σχολίων, συχνά από απροσδόκητες πηγές, και συχνά ο λόγος αυτός μου αποκαλύπτει ιστολόγους εξαίρετους τους οποίους η τύχη δεν είχε φέρει στην οθόνη μου πριν. Το ύφος της γραφής είναι, όπως έχω πει και άλλοτε, το ύφος της ύπαρξης. Επομένως, το θέμα εδώ δεν είναι η συνάφεια ή συγγένεια ύφους μεταξύ ιστολόγου και σχολιαστή, αλλά η άρθρωση ενός σημαντικού λόγου, ο οποίος νομιμοποιεί, ιδιαίτερα αν είναι οξύς, την ίδια την ύπαρξη του ιστολογίου που τον φιλοξενεί. Και ας μου επιτραπεί εδώ να δώσω κάποια ελάχιστα, πρόσφατα παραδείγματα εξαιρετικής, κατά τη γνώμη μου, επικοινωνίας, για την οποία κάτι που έγραψα στάθηκε η αφορμή: μιλώ για τα σχόλια, τις τελευταίες ημέρες, με αντίστροφη χρονολογική σειρά, του eryx-t, του JustAnotherGoneOff, του Ρατιστή εκ του μη όντος, του Lazopolis.

Συνοψίζοντας, η συμβατική επικοινωνία της ανταλλαγής αβροτήτων και πληροφοριών δεν μπορεί να αφορά τη γραφή. Στη γραφή η "επικοινωνία", όπως λέει η Ροδιά, δεν είναι ναρκισσισμός, αλλά ένα άπλωμα του εαυτού ώστε να γίνει γνωστός (και φανερός) στους άλλους και έτσι, με αυτό τον τρόπο, να συνομιλήσει καλύτερα (πιο ζουμερά) μαζί τους.

IV. Εκφραστικός Ερμητισμός

Ερμητισμός μου έχει αποδοθεί από τους καλόπιστους επικριτές. Οι άλλοι προτιμούν να μιλούν για κενότητα. Το ίδιο κάνει, εφόσον και οι δύο κατηγορίες επικριτών θεωρούν ως a priori αρετή τη διαφάνεια και τη σαφήνεια, και κρίνουν πως το ιστολόγιό μου στερείται αυτής της αρετής. Δίκηο έχουν, κατά κάποιον τρόπο.

Προσωπικά θεωρώ τη διαφάνεια ουτοπική. Από τη στιγμή που ένα κείμενο δημοσιεύεται (ή δημοσιοποιείται), εναπόκειται στην ευαισθησία, την εμπειρία, τη γνώση και το νου του καθενός να το ερμηνεύσει κατά το δοκούν. Η αυταπάτη της διαφάνειας αποτελεί ύβριν: προκύπτει καταρχήν από τη λανθασμένη πεποίθηση ότι είναι δυνατό να πετύχει κάποιος να συνδέσει άρρηκτα ένα σημαίνον με ένα σημαινόμενο, αλαζονικά να ακυρώσει την οριζόντια αλληλουχία και αλληλεπίδραση των σημαινόντων, και ακόμη πιο υπεροπτικά, να επιβάλει στο δέκτη τη μονόδρομη νοηματοδότηση που πιθανώς υπήρχε, κάποια άλλη στιγμή, στο νου του πομπού.

Αλλά η γλώσσα δεν καθυποτάσσεται – είναι εξουσιαστική. Η γλώσσα είναι αυτή που μας συγκροτεί ως υποκείμενα και ως αντικείμενά της. Έξω από αυτήν δεν μπορούμε να υπάρξουμε.

Ας υποθέσουμε όμως ότι κάποιος έχει την πρόθεση να είναι διαφανής, να εκφράζεται με σαφήνεια, ώστε όλοι να κατανοούν αυτόματα αυτό που έχει να πει. Οι πιθανότητες να τα καταφέρει εξαρτώνται από αυτό το οποίο έχει να πει, το πρόσωπο στο οποίο το λέει, και τις συνθήκες μέσα στις οποίες λέγεται αυτό που λέγεται. Αν, ας πούμε, την ώρα που ένας φίλος στου οποίου το σπίτι βρίσκομαι, βάλει ένα ποτό για τον εαυτό του και εγώ του πω "θα ήθελα και εγώ ένα ποτό, παρακαλώ", κατά πάσα πιθανότητα θα αντιληφθεί ότι του ζητώ να μου βάλει ένα ποτό. Η απλότητα του μηνύματος, οι συνθήκες της εκφοράς του και η συνάφεια μεταξύ εμού και του φίλου μου εξασφαλίζουν τη σαφήνεια και την καθαρότητα των σημαινομένων, την σχεδόν άρρηκτη φυλάκιση των σημαινόντων μέσα στο συγκεκριμένο νόημα.

Θα μπορούσα όμως επίσης να έχω πει "κι εγώ διψώ" ή "βλέπω μόνο για τον εαυτό σου φροντίζεις" ή "έχει άλλο;" ή "το ποτήρι μου είναι εδώ" ή "βάλε μου κι εμένα ρε μαλάκα" ή "όποιος πίνει και δεν κερνά τους φίλους του κρεμά" ή "η δίψα της ερήμου κατακλύζει τη στεγνή ψυχή μου". Κατά κοινή ομολογία, η τελευταία φράση είναι η πιο ερμητική. Βεβαίως, εν προκειμένω, θα μπορούσε να είναι απλώς ειρωνική ή ακόμη και αυτοσαρκαστική. Από την άλλη μεριά η πρώτη φράση ("θα ήθελα και εγώ ένα ποτό, παρακαλώ"), θα μπορούσε να θεωρηθεί αγενής, αν η επιτηδευμένη της ευγένεια δεν συνάδει με τη στενή σχέση των συνομιλητών, η οποία θα προέκρινε ως ευγενέστερη τη φράση "βάλε μου κι εμένα ρε μαλάκα".

Τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι ακόμη πιο μπλεγμένα. Θα μπορούσα να πω στο φίλο μου "Ορέστης και εγώ" – και νομίζω ότι αυτού του είδους ο "ερμητισμός" είναι εγγύτερος στο δικό μου τρόπο έκφρασης. Το παιχνίδι του σημαίνοντος στηρίζεται εδώ στην ιστορικότητα του σημείου: ο φίλος μου και εγώ γνωρίζουμε, από μνήμες ελληνικών ταινιών στην τηλεόραση όταν ήμαστε, προ τριακονταετίας, παιδιά, τον ηθοποιό Ορέστη Μακρή και τους ρόλους του μπεκρή στους οποίους ειδικευόταν. Η αναφορά λοιπόν στον Ορέστη Μακρή, και μετωνυμικά στο αρχέτυπο του μπεκρή, επικοινωνεί, στη συγκεκριμένη περίσταση, την επιθυμία μου για ένα ποτό, στην οποία ο φίλος μου ανταποκρίνεται και μου γεμίζει χαμογελώντας το ποτήρι με ουίσκυ.

Το χαμόγελο του φίλου μου οφείλεται στο παιχνίδι των σημαινόντων, το οποίο στην προκειμένη περίπτωση, έχει ανακαλέσει στη μνήμη μας μια φιγούρα συμπαθή και έχει, κυρίως, επικυρώσει το γεγονός ότι ο φίλος μου και εγώ μοιραζόμαστε μία αναφορά, μία εμπειρία, μια μνήμη, ένα πολιτισμικό παρελθόν, ενώ φαινομενικά επρόκειτο απλώς για παράκληση για ένα ποτό. Έτσι η πολυσημία, ο ερμητισμός του σημείου, έχει πετύχει μία επικοινωνία σε βαθύτερο και βαρύτερο επίπεδο από αυτό στο οποίο περιορίζεται η φαινομενική διαφάνεια.

Αν όμως η καθημερινή, συμβατική επικοινωνία απλών νοημάτων μεταξύ φίλων κρύβει τέτοιες δυνατότητες, μπορούμε να φανταστούμε τί πολλαπλές επιλογές διανοίγονται όταν η επικοινωνία δεν είναι συμβατική, όταν πρόκειται για μία γραφή με άγνωστους παραλήπτες, από την οποία η ούτως ή άλλως αμφίβολη απόπειρα διαφάνειας θα στερούσε την εγγενή στην πολυσημία δυνατότητα αλληλοαναγνώρισης και επικοινωνίας παράλληλης με τη συμβατική και, κατά την άποψή μου, πολύ πιο ουσιώδους.

Φυσικά, όταν τα νοήματα δεν είναι απλά, ελλοχεύει ακόμη περισσότερο ο κίνδυνος της μη επικοινωνίας ούτε καν κατά τη συμβατική έννοια. Με απλά λόγια, ο αναγνώστης αναφωνεί "δεν καταλαβαίνω τίποτα". Η γνώμη μου είναι πως δεν πειράζει, για την ακρίβεια είναι εύλογο και μοιραίο να μην τους καταλαβαίνω πάντα όλους. Η γνώμη μου είναι επίσης, ακόμα χειρότερα, πως είναι καλό να μην καταλαβαίνει κανείς πάντα τους πάντες. Γιατί αν καταλάβαινε πάντα τους πάντες, τότε θα επρόκειτο για μία εντελώς κίβδηλη επικοινωνία, στα πλαίσια της οποίας τίποτα δεν χρειάζεται να γραφτεί γιατί τα γραπτέα είναι τόσο κοινότοπα και ασήμαντα ώστε η όλη διαδικασία αποτελεί απλώς χάσιμο χρόνου.

Το ζητούμενο για μένα είναι η γραφή να οδηγήσει στην αναγνώριση των ανθρώπων, αναγνωστών και γραφιάδων. Και αυτή επιτυγχάνεται με υπόγεια ρεύματα, όχι με κραυγές.

Ασφαλώς αυτό σημαίνει ότι η γραφή απωθεί τους ανίδεους Αντιοχείς. Αλλά στην Αντιόχεια θα βρουν πολλούς ομοίους τους, θα αλληλοαναγνωριστούν και θα επικοινωνήσουν.

Εγώ γιατί πρέπει σώνει και καλά να επικοινωνώ μαζί τους; Ας πάνε να τα πούνε με τους φίλους τους. Και εγώ με τους δικούς μου.